Przewodnictwo Rady objął prof. Władysław Bartoszewski, były więzień KL Auschwitz, współtwórca „Żegoty”, organizacji konspiracyjnej niosącej pomoc Żydom w Polsce w czasie II wojny światowej, historyk, literat, ówczesny ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Wiedniu. Rada miała charakter doradczy i opiniotwórczy. Wspomagała Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w jego rozległej działalności.
Rada rozpatrywała szczegółowo problemy związane z funkcjonowaniem Muzeum oraz oceniała różne formy działalności (np. wystawy, wydawnictwa, filmy, przewodniki po muzeum, oznakowanie i wszelkie formy prezentacji byłego obozu). Rada omawiała zadania konserwatorskie, działała na rzecz pozyskania środków finansowych, zwłaszcza od rządów państw europejskich, na realizację konkretnych prac na terenie obozu.
W styczniu 2000 premier RP poinformował o powstaniu Rady Oświęcimskiej. Przejęła ona obowiązki dotychczasowej Rady, w odróżnieniu od niej będzie organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów w zakresie ochrony i zagospodarowania nie tylko terenów byłego hitlerowskiego obozu zagłady Auschwitz lecz także innych Pomników Zagłady. Jej kadencja trwać będzie 6 lat. Przewodniczącym Rady Oświęcimskiej został senator Władysław Bartoszewski, dotychczasowy przewodniczący Międzynarodowej Rady Muzeum.
7 czerwca 2000 r., w sali Kolumnowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów odbyła się uroczystość wręczenia przez premiera Jerzego Buzka nominacji nowo powołanym członkom Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.
Podczas uroczystości premier Jerzy Buzek powiedział m.in.: „Wierzę, że wspólna praca nad zachowaniem dla potomnych tragicznego dziedzictwa hitlerowskiej polityki eksterminacji narodu polskiego i zagłady narodu żydowskiego służyć będzie pojednaniu i wzajemnemu zrozumieniu, że rozwijająca się współpraca ekspertów, naukowców, ludzi obdarzonych wysokim autorytetem i zaufaniem społecznym, przyczyni się do przezwyciężenia stereotypów i uprzedzeń poprzez wspólne dawanie świadectwa prawdzie o tych straszliwych czasach”.
Pełny tekst wystąpienia prezesa Rady Ministrów Jerzego Buzka na spotkaniu z Międzynarodową Radą Oświęcimską (Warszawa, 7 czerwca 2000 r.)